Dodaj ofertę za darmo

Opakowania z tworzyw sztucznych a regulacje prawne

2005-07-18


Istotne zagadnienia dotyczące ochrony środowiska w branży przetwórstwa tworzyw sztucznych reguluje dyrektywa 94/62/WE w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych. Zgodnie z nią gospodarka opakowaniami i odpadami z opakowań powinna uwzględniać wymagania ekologiczne stawiane przed krajami członkowskimi. Z drugiej strony nie może stwarzać przeszkód we wzajemnej wymianie handlowej między krajami UE. W dyrektywie 94/62/WE założono odzysk opakowań na poziomie 50-65% (wagowo) opakowań oraz recykling 50-65% (wagowo) tej ilości. Minimalny poziom dla każdego materiału określono na 15% (wagowo), choć dla Grecji, Irlandii i Portugalii, ze względu na ich specyficzne położenie geograficzne (wyspy), uczyniono wyjątek i przyjęto niższe poziomy odzysku.
Dyrektywa 94/62/WE wprowadziła jednolity europejski system identyfikacji materiału opakowaniowego. Kodowanie ułatwić ma zbiórkę, ponowne użycie i odzysk, w tym recykling. Znaki te można umieszczać na opakowaniu lub etykiecie. Powinny być dobrze widoczne i czytelne (nawet po otwarciu opakowania), naniesione w sposób trwały. Dla opakowań z tworzyw sztucznych zarezerwowano liczby 1-19. Należy tu zaznaczyć, że w świetle dyrektywy 94/62/WE obecnie oznaczanie opakowań poprzez umieszczanie stosownych znaków jest nieobowiązkowe; wymóg taki został zawieszony Decyzją Komisji Europejskiej 97/129/WE.
System identyfikacji (Resin Identyfication Code - RIC) pochodzący z USA, przyjął się powszechnie w Europie i został zaaprobowany przez Stowarzyszenia Europejskich Przetwórców Tworzyw Sztucznych APME jako dobrowolny sposób identyfikacji tworzyw sztucznych. Znak identyfikacyjny składa się z cyfry kodowej określonego tworzywa sztucznego wpisanej w trójkąt utworzony ze strzałek oraz symbolu literowego tego tworzywa.
Znak identyfikacyjny określa rodzaj zastosowanego polimeru, ale nie jest symbolem przydatności do ponownego przetwórstwa (recyklingu). Jest stosowany jako środek pomocniczy przy sortowaniu odpadów tworzyw sztucznych w celu usprawnienia odzysku surowców wtórnych. Najczęściej jest nanoszony na opakowaniach sztywnych o pojemności powyżej 200 cm3 i masie powyżej 50g.
Dyrektywa 94/62/WE określa ogólnie obowiązki poszczególnych uczestników łańcucha opakowaniowego, tj.: producenta, importera i eksportera opakowań, producenta, importera i eksportera produktów w opakowaniach, sprzedawcy i użytkownika produktów w opakowaniach, jak również obowiązki organów administracji państwowej. Wskazuje również, że opakowania powinny być wykonane w sposób umożliwiający ich wielokrotny użytek i późniejszy recykling, a jeśli nie jest to możliwe - przynajmniej recykling lub inną formę odzysku. Określa również poziom stężenia metali ciężkich w opakowaniach.
Producent i importer opakowań ma obowiązek zapobiegania powstawaniu odpadów, ograniczania ich ilości, jak również negatywnego oddziaływania na środowisko substancji i materiałów stosowanych do produkcji opakowań poprzez ich właściwe projektowanie i wytwarzanie. Nałożono na producentów, importerów i eksporterów opakowań, jak również na poszczególne państwa członkowskie obowiązek wprowadzenia systemu informacyjnego pozwalającego na określenie wielkości, właściwości i sposobu przepływów opakowań i odpadów opakowaniowych (w tym informacji na temat toksyczności lub zagrożenia ze strony materiałów opakowaniowych lub składników stosowanych do ich produkcji).
Odpowiednie regulacje dyrektywy 94/62/WE zostały transponowane na grunt prawa polskiego. W Załączniku 4 do ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej (Dz. U. z 2001r. Nr 69 poz. 719) określono docelowe (tj. dla roku 2007) procentowe poziomy odzysku i recyklingu dla odpadów opakowaniowych w stosunku do masy wprowadzonych na rynek, w drodze sprzedaży lub importu, opakowań. Dla ogółu opakowań wynoszą one odpowiednio 50% dla odzysku i 25% dla recyklingu. Dodatkowo w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych (Dz. U. z 2001r. Nr 69 poz. 719) określono procentowe poziomy odzysku i recyklingu dla odpadów opakowaniowych na poszczególne lata.
W większości państw UE, zgodnie z dyrektywą nr 94/62/WE, sposób organizacji systemu zagospodarowania odpadów z opakowań jest podobny i opiera się na:
- odpowiedzialności producenta,
- odbiorze zużytych opakowań przez pakującego lub importera na własny koszt (poprzez punkty handlowe lub specjalne miejsca skupu),
- wnoszenie opłaty za udział w systemie, w wysokości uzależnionej od wprowadzanego na rynek opakowania,
- dofinansowaniu kosztów zbiórki, segregacji, transportu oraz recyklingu odpadów z opakowań.
W niektórych krajach wprowadzono dodatkowe obowiązki dla producentów i napełniających opakowania. Np. w Austrii wprowadzono zakaz wprowadzania na rynek opakowań jednorazowych dla wody mineralnej, piwa oraz napojów gazowanych. Belgia z kolei wprowadziła podatek na opakowania jednorazowego użytku, nakładany, jeśli producent nie osiągnie poziomów zbiórki i recyklingu w wysokości 70 - 80% oraz podatek na opakowania wykonane z PCW. Duńczycy zakazali wprowadzania na rynek krajowy napojów i piwa w puszkach oraz opakowaniach jednorazowego użytku i wprowadzili obowiązek zmniejszenia stosowania opakowań z PCW o 83%, począwszy od 2000 roku. W Finlandii wprowadzono podatek na opakowania jednorazowego użytku dla napojów, zaś w Niemczech wymagany poziom opakowań zwrotnych w stosunku do jednorazowych wynosi 72% dla napojów oraz 20% dla mleka. Niemcy dodatkowo nakładają opłaty depozytowe na wprowadzane na rynek opakowania, jeśli nie uczestniczą w zarejestrowanym systemie recyklingu opakowań. W Portugalii natomiast wymagana proporcja opakowań zwrotnych do napojów w stosunku do jednorazowych wynosi od 10 do 80%.
W Polsce, zgodnie z ustawą o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej, firmy mają obowiązek realizacji ustalonych poziomów odzysku odpadów. Przedsiębiorcy, którzy nie odzyskają wymaganej ilości odpadów zostaną obciążeni opłatą produktową. Jej wysokość zależeć będzie od różnicy między założonym poziomem odzysku a faktycznie zrealizowanym. Obecnie dla opakowań z tworzyw sztucznych wynosi 3,13 zł za 1 kg. Stawka ta będzie rosnąć co roku o stopień inflacji przyjęty w ustawie budżetowej za rok poprzedni. Opłaty obejmujące m.in. opakowania oraz odpady powstałe z opakowań będą wykorzystane na stworzenie systemu zbiórki produktów zużytych i ich unieszkodliwiania bezpiecznego dla środowiska. Zgodnie z art. 29 ustawy wpływy z tytułu opłaty produktowej od sprzedaży produktów w opakowaniach są gromadzone na odrębnym rachunku bankowym Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Narodowy Fundusz przekazuje 70% tych środków wojewódzkim funduszom. Wojewódzkie fundusze, w terminie do 31 maja, przekazują środki gminom (związkom gmin), proporcjonalnie do ilości odpadów opakowaniowych przekazanych do odzysku lub recyklingu.
Służą one finansowaniu działań w zakresie:
- odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych,
- edukacji ekologicznej dotyczącej selektywnej zbiórki i recyklingu odpadów opakowaniowych.
Pozostałe 30% środków jest wykorzystywane przez Narodowy Fundusz na finansowanie podobnych działań.
Odzysk tworzyw sztucznych można prowadzić samodzielnie lub za pośrednictwem specjalnej organizacji, która może być prowadzona tylko w formie spółki akcyjnej. Kapitał zakładowy spółki powinien wynosić co najmniej 1 mln zł. W swojej nazwie musi posiadać sformułowanie "organizacja odzysku". Jest to dogodna forma działalności dla dużych przedsiębiorstw branży przetwórstwa tworzyw sztucznych. Większość producentów opakowań i produktów w opakowaniach takim "organizacjom odzysku" powierzy realizację odpowiedniego poziomu odzysku i recyklingu swoich produktów, co przyczyni się do ich rozwoju.
Głównymi źródłami finansowania przedsięwzięć w ramach ochrony środowiska są środki własne przedsiębiorstw, fundusze ochrony środowiska oraz budżety jednostek samorządu terytorialnego. Koszty dostosowania do wymagań dyrektyw unijnych w znacznym stopniu zostaną poniesione jednak przez przedsiębiorców. W kontekście zadań związanych z dostosowaniem do prawa wspólnotowego zakłada się, że w okresie najbliższych lat (do 2010 r.) zostanie zachowana zbliżona struktura źródeł finansowania, zaś po 2010 r. dominującą rolę odgrywać będą środki własne przedsiębiorstw, budżety samorządów terytorialnych i kredyty bankowe. Do czasu przystąpienia do Unii Europejskiej Polska będzie korzystać ze środków przedakcesyjnych (PHARE, ISPA), a po przystąpieniu - również ze środków funduszy strukturalnych i spójności przeznaczonych na ochronę środowiska. Łącznie udział pomocy zagranicznej (w tym funduszy przedakcesyjnych, a następnie strukturalnych i spójności, pomocy bilateralnej, itp.) w strukturze środków inwestycyjnych przeznaczanych w Polsce na wdrożenie prawa wspólnotowego w ochronie środowiska nie przekroczy zapewne 10% (źródło: Integracja z Unią Europejską - poradnik dla przedsiębiorców. Ministerstwo Gospodarki).
Warto zaznaczyć, że w ostatnich latach dokonał się znaczący postęp w dziedzinie produkcji biodegradalnych tworzyw sztucznych nowej generacji. W państwach Unii Europejskiej wytwarzane są już polimery biodegradowalne nowej generacji, które wykorzystuje się do produkcji opakowań i nie tylko. UE w 2000 r. wydała normę EN 13432, która wprowadziła wymagania dla opakowań biodegradowalnych. Norma ta, zgodnie z Decyzją Komisji Europejskiej 2001/524/WE została uznana za zharmonizowaną z Dyrektywą 94/62/WE. Norma wprowadza kryteria oceny i procedury dotyczące przydatności do kompostowania oraz obróbki beztlenowej (recykling organiczny) biodegradowalnych tworzyw sztucznych.

Źródło: Adam Mroziński